Kremlin’in Truva Atı mı?
Bir zamanlar İngiltere’de Sovyet casusuydu. Şimdi iki önemli İngiliz gazetesinin The Independent ile London Evening Stantard’ın sahibi. Şu an Avrupa’nın en güçlü adamlarından biri olan Alexandr Lebedev’in hâlâ casusluk peşinde olduğunu düşünenlerin sayısı hiç de az değil. Peki gerçek ne?
Ben oligark (Sovyetler’in yıkılmasından sonra birden zengin olan sınıf) değilim; en fazla idealist kapitalist diyebilirsiniz.” Bir zamanlar komünizmi yaymaya çalışan Alexandr Lebedev, bugün kapitalist idealleriyle tanımlıyor kendini. Son günlerde Avrupa basınının en çok konuşulan ismi. Çünkü İngiltere’nin en köklü gazetelerinden Independent ve Independent on Sunday’i, gazetenin 9.25 milyon sterlinlik (yaklaşık 21 milyon TL) borcunu ödeyip, bir sterlin gibi sembolik bir rakama satın aldı. Geçen yılın başında da Londra’nın en büyük gazetesi London Evening Standard’ı 8.3 milyon sterlin (yaklaşık 18 milyon TL) ödeyerek şirketlerine kattı. Aslında hedefi Times gazetesiydi ama Rupert Murdoch’ı ikna edemedi. Yine de İngiltere’deki kriz günlerini iyi değerlendiren Lebedev, İngiliz medyasının en önemli ve güçlü figürlerinden biri oldu. İngiltere onun medya sektöründe bu kadar güçlenmesinden pek memnun değil. Özellikle Başbakan Gordon Brown’ın durumdan hoşnut olmadığı yazılıyor gazetelerde. Lebedev’inkiler de değil tabii. Peki Lebedev, neden borç içindeki İngiliz gazetelerini, zarar etmeyi göze alarak satın alıyor? Bu Putin’e karşı bir savaş mı, yoksa Lebedev hâlâ Kremlin’in casusu mu?
SSCB ve Rusya tarihinde liderlerin eşleri hakkında alenen konuşulmaz ve yazılmazdı. Stalin’in, Kruşçev’in, Brejnev’in eşlerinin adı bile bilinmezdi. Her ne kadar bu gelenek Gorbaçov’un eşi Raisa ile bozulmuş olsa da, liderlerin özel hayatı tabu olarak kalmaya devam etti. Ta ki, bir gün, bir Moskova gazetesinde, 56 yaşındaki Rus lider Putin’in, 25 yaşındaki bir jimnastikçi ile aşk yaşadığı, yazılana kadar. Gazetenin adı Moskovskiy Korrespondent’dı, sahibi ise Alexandr Lebedev. Gazete şöyle yazıyordu: “Eşinden iki ay önce gizlice boşanan Putin, Alina Kabayeva ile 15 Haziran 2008’de St. Petersburg’ta evlenecek.”
Moskovskiy Korrespondent’ın sahibi Lebedev’in, bu ‘bomba haber’den kısa süre önce, “Gazetemiz satmıyor. Ben gazeteyi satayım desem, alıcısı bile yok. Bilmem ne yapsam?” dediği ortaya çıktı.
Putin’in aşk haberinden sonra
Herkes sustu; bakışlar, başkanlık sarayı Kremlin’e çevrildi. Öteki Rus medya temsilcileri bu haberi kaynak vererek kullanmaya bile tereddüt ettiler. Sonra dünyanın birçok gazetesinde ve televizyonunda haber patladı. Putin’in, bir dergiye çıplak poz verdiği için ‘en seksi milletvekili’ diye anılan olimpiyat madalyalı Alina Kabayeva’ya, 2000 Sidney Olimpiyatları’nda âşık olduğu, sonra onu milletvekili seçtirdiği haberleri çıktı. Hatta Moskova’da bir restoranda öpüştükleri bile yazıldı. Haberi patlatan Moskovskiy Korrespondent yıl sonuna doğru piyasadan çekildi. Gerekçe olarak ‘maddi zorluklar’ gösterildi.
Alexandr Lebedev’in Putin’le ilgili böyle bir haberi yayımlaması hayli kafa karıştırıcıydı. Çünkü, Putin’in güç kazanmaya başladığı dönemde, Lebedev, ona en yakın olan isimlerden biriydi. Sonra Putin’in karşısına bu haberle çıktı ve hâlâ da Rusya’da Putin’e sert eleştiriler yöneltebilen tek isim. Putin’in ne kadar sert bir lider olduğu, oligarkları nasıl bir gecede yerle bir ettiği biliniyor. Peki neden Lebedev hâlâ ayakta? İngilizlerin sorduğu soru bu. Onu Kremlin’in ‘Truva Atı’ olarak görenlerin sayısı hiç de az değil. Lebedev’in asıl amacının hâlâ casusuluk olduğu düşünülüyor. Zira kendisi eski bir KGB (Sovyet gizli servisi) ajanı, tıpkı Putin gibi ve Lebedev’in görev yeri İngiltere, uzmanlık alanı ‘yurt dışına sermaye kaçırılması’ idi. 1987-1991’de sürekli olarak İngiltere’de yaşadı.
Lebedev’i devirmeyen Putin, onun Aeroflot havayolu şirketindeki payını, 450 milyon pound’a satın alınca, kuşkular iyice arttı. Ancak Lebedev tam aksini savunuyor. Onun medyada güç sahibi olmak istemesini, Kremlin’e karşı elini güçlü tutmak olarak yorumlayanlar da var.
Lebedev, fakir bir aileden gelmiyor. Ama 3.5-5.5 milyar sterlin (yaklaşık 8-12 milyar TL) arasında olduğu sanılan ve onu Forbes listesinde 358’inci sıraya oturtan serveti aileden kalmadı. Kendisine oligark denmesini sevmiyor, fakat o da, Sovyetler yıkılınca fırsatı iyi değerlendirenlerden. 1995’te yıl içinde Ulusal Rezerv Bankası’nı aldı. Ardından inşaat, yatırım, enerji, sanayi, havacılık ve medya alanında Rusya’dan Ukrayna’ya, Almanya’dan Güney Kıbrıs’a kadar pek çok ülkede şirketler kurdu. Gazprom hisselerine büyük yatırım yaptı. Son yıllarda turizm alanına giren ünlü işadamı Fransa, İtalya, İsviçre ve İtalya’da oteller aldı. Almanya’da Öger Tours’u satın almak için Vural Öger’le aylarca görüşmeler yaptı.
Bu nasıl amaç?
En büyük destekçisi Sovyetler’in son lideri Mihail Gorbaçov. 2006 yılında Gorbaçov’la birlikte Rusya’nın en ciddi muhalif yayınlarından Novaya gazetesi hisselerinin yüzde 40’ını satın aldı. Kısa süre önce de Novaya Independent Media adlı bir vakıf kurdu.
Siyasete büyük ilgi gösteren Lebedev, birçok parti değiştirdi. Milletvekilliği yaptı. 2003’te Moskova belediye başkanlığı seçimlerinde sadece yüzde 13 oy alabildi. Geçen yıl Soçi belediye başkanı adayı olduysa da iktidar, seçimlere girmesine izin vermedi. O da enerjisini tamamen Avrupa’ya ayırdı.
Batı’da gazete almaya merak saran tek Rus milyarder o değil. Rus oligarklarından Sergey Pugaçev de Fransız gazetesi France-Soir’ı satın almış ve Lebedev gibi oğlunu gazetenin başına getirmişti. Pugaçev’in ise Kremlin’le arası iyiydi. Yani herkesin amacı muhalefet değil.
Oligarkların temel amaçlarından biri de ‘ikinci vatan’da kabul görmek, toplumun elitleri arasına karışmak, kısaca prestij kazanmak. Nitekim Lebedev, Independent’ı aldıktan sonra, İngiliz kamuoyuna yönelik açıklamasında, “Amacım İngiltere’de demokratik kurumlardan birine yardım etmek. Yazılı basın ölmemeli!” diyordu. Öyle ya da böyle, gerçek olan Lebedev’in, Avrupa’daki en güçlü isimlerden biri olduğu. Bu gücü kimin lehine, kimin aleyhine kullanacağını zaman gösterecek.
 |
|
|
|
|
FOTO GALERİ
VİDEO GALERİ
|